Zapalenie krtani może mieć bardzo różny przebieg – od łagodnego, samoograniczającego się stanu po sytuacje wymagające pilnej pomocy lekarskiej. Najczęściej wiąże się z wirusową infekcją górnych dróg oddechowych, ale krtań może też reagować na suche powietrze, smog, dym papierosowy, refluks żołądkowo-przełykowy albo przeciążenie głosu.
Typowe objawy to chrypka, zmiana barwy głosu, osłabienie lub okresowa utrata głosu, suchy kaszel, drapanie w gardle i uczucie suchości. U dzieci, zwłaszcza przy podgłośniowym zapaleniu krtani, może pojawić się charakterystyczny szczekający kaszel i świst przy wdechu.
Ostre zapalenie krtani zwykle ustępuje w ciągu 1–2 tygodni. Ważne w tym czasie jest oszczędzanie głosu, odpowiednie nawodnienie, nawilżanie powietrza i unikanie czynników drażniących. Co warto wiedzieć o zapaleniu krtani? Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia?
Krtań – gdzie znajduje się ten narząd i dlaczego łatwo ulega podrażnieniu?
Krtań to narząd znajdujący się w środkowej części szyi, który u góry połączony jest z gardłem, a od dołu z tchawicą. Stanowi ważny odcinek układu oddechowego. Bierze udział w oddychaniu, połykaniu oraz tworzeniu głosu.
W jej centralnej części znajdują się dwie struny głosowe, czyli fałdy głosowe. Wraz ze znajdującą się pomiędzy nimi szparą, tzw. głośnią, pozwalają nam wydawać dźwięki. Gdy fałdy głosowe są rozwarte, powietrze może swobodnie przepływać przez krtań. Podczas mówienia zbliżają się do siebie i drgają, co umożliwia powstawanie głosu.
Jeśli w obrębie fałdów głosowych pojawia się obrzęk, stan zapalny lub podrażnienie, głos może stać się słabszy, matowy, zachrypnięty albo okresowo zanikać. W przypadku zapalenia krtani najczęściej pojawia się chrypka.
Gdy błona śluzowa jest dobrze nawilżona, pomaga utrzymać komfort gardła i krtani oraz wspiera ich naturalną funkcję ochronną. Przesuszenie śluzówki może sprzyjać występowaniu takich dolegliwości, jak drapanie w gardle, uczucie suchości, chrypka oraz podrażnienie.
Najczęstsze przyczyny zapalenia krtani
Wyróżniamy:
- ostre zapalenie krtani – objawy zwykle trwają krócej niż 2–3 tygodnie;
- przewlekłe zapalenie krtani – objawy utrzymują się dłużej, często powyżej 3 tygodni, albo nawracają.
Za zapaleniem krtani zwykle stoją infekcje. Znacznie częściej występują zakażenia wirusowe niż bakteryjne. Wirusowe zapalenie krtani może rozwijać się po przeziębieniu lub razem z inną infekcją górnych dróg oddechowych. Do wirusów związanych z infekcjami krtani należą m.in. wirusy grypy, paragrypy, adenowirusy i rhinowirusy.
Bakteryjne zapalenie krtani występuje rzadziej, ale może mieć cięższy przebieg. Szczególnej ostrożności wymaga zapalenie nagłośni, czyli struktury znajdującej się w górnej części krtani. Może ono prowadzić do obrzęku i utrudniać przepływ powietrza. Duszność, ślinotok, trudność z połykaniem, wysoka gorączka albo bardzo zły stan ogólny wymagają pilnej pomocy lekarskiej.
Infekcje wirusowe u dzieci częściej mogą obejmować okolice podgłośni. Ostre podgłośniowe zapalenie krtani, często określane jako krup, występuje głównie u małych dzieci. Ich drogi oddechowe są węższe niż u osoby dorosłej, dlatego nawet niewielki obrzęk krtani może utrudniać oddychanie.
Stany zapalne i podrażnienie krtani mogą wiązać się także z przewlekłym zapaleniem zatok, spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła, refluksem żołądkowo-przełykowym, przeciążeniem narządu głosu oraz kontaktem z czynnikami drażniącymi. Dym, alkohol, smog, klimatyzacja i suche powietrze mogą nasilać suchość i dyskomfort w obrębie gardła i krtani. Dlatego profilaktyka powinna obejmować nie tylko ograniczanie ryzyka infekcji, lecz także codzienną higienę głosu i dbanie o odpowiednie nawilżenie śluzówki.
Zapalenie krtani – objawy. Po czym poznać problem?
Głównym objawem zapalenia krtani jest chrypka. Głos staje się słabszy, matowy, zmienia barwę lub okresowo zanika. Dodatkowo może pojawić się kaszel, najczęściej suchy. U dzieci kaszel bywa określany jako szczekający. W przebiegu infekcji mogą wystąpić także drapanie w gardle, uczucie suchości, ból gardła, stan podgorączkowy lub gorączka.
Ostre zapalenie krtani – typowe objawy to: chrypka, osłabienie lub utrata głosu, suchy kaszel, szczekający kaszel u dzieci, drapanie i uczucie suchości w gardle, ból gardła, stan podgorączkowy lub gorączka, potrzeba częstego chrząkania.
Warto wiedzieć, że zapalenie krtani często zaczyna się od klasycznych objawów przeziębienia, takich jak katar, kaszel, ból gardła czy gorsze samopoczucie. Chrypka i inne symptomy ze strony krtani mogą dołączyć po kilku dniach. Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż 2–3 tygodnie, nawracają albo pojawia się duszność, świst przy oddychaniu lub trudności z połykaniem, należy skonsultować się z lekarzem.
Zapalenie krtani u dorosłych – objawy i możliwe przyczyny
Zapalenie krtani u dorosłych zwykle przebiega łagodniej niż u małych dzieci, ale nie oznacza to, że można je lekceważyć. Osoby dorosłe często przeciążają krtań pracą głosem, rozmowami telefonicznymi, spotkaniami online albo wielogodzinną pracą w klimatyzowanych pomieszczeniach.
Objawy u dorosłych, które można zaobserwować najczęściej, to: zmiana barwy głosu, narastająca chrypka, suchy kaszel, dyskomfort przy przełykaniu, uczucie suchości i potrzeba chrząkania oraz okresowa utrata głosu. Jeśli krtań jest stale podrażniana przez dym, smog, alkohol, refluks lub przeciążenie głosu, objawy mogą utrzymywać się dłużej. Przewlekła chrypka zawsze wymaga większej czujności, zwłaszcza u osób palących papierosy, nadużywających alkoholu lub pracujących głosem.
Do lekarza zgłoś się pilnie, jeśli pojawia się duszność, świst przy oddychaniu, krwioplucie, wysoka lub utrzymująca się gorączka, silny ból, problemy z połykaniem albo chrypka trwa dłużej niż 2–3 tygodnie.
Podgłośniowe zapalenie krtani u dzieci
Zapalenie krtani u najmłodszych może mieć bardziej gwałtowny przebieg niż u dorosłych. Wynika to z budowy dróg oddechowych u dzieci. Krtań i okolica podgłośniowa są węższe, dlatego obrzęk szybciej zmniejsza przestrzeń dla przepływu powietrza.
Objawy podgłośniowego zapalenia krtani to szczekający kaszel, chrypka, świst przy wdechu, niepokój dziecka i nasilanie się objawów w nocy. Rodzic może mieć wrażenie, że dziecko „nie może złapać powietrza”.
Pilnie skontaktuj się z lekarzem lub wezwij pomoc, jeśli u dziecka występuje:
- duszność lub nasilony wysiłek przy oddychaniu;
- stridor, czyli świszczący, wysoki dźwięk przy wdechu, zwłaszcza w spoczynku;
- sinienie ust, twarzy lub paznokci;
- ślinotok albo trudność z połykaniem;
- apatia, znaczna senność lub problem z wybudzeniem;
- wysoka gorączka i bardzo zły stan ogólny;
- szybkie pogorszenie stanu;
- objawy odwodnienia.
Wirusowe podgłośniowe zapalenie krtani zwykle łagodnieje w ciągu kilku dni, ale pełna regeneracja może potrwać dłużej. Jeśli objawy są silne, dziecko jest małe, ma choroby przewlekłe albo pojawia się duszność, nie należy czekać na samoistną poprawę.
Leczenie zapalenia krtani – jak koić i wspierać regenerację?
Postępowanie przy zapaleniu krtani zależy od przyczyny i nasilenia objawów. Jeśli za infekcję odpowiadają bakterie, konieczne może być wprowadzenie antybiotykoterapii. O tym decyduje lekarz. Antybiotyku nie należy stosować „na wszelki wypadek”, ponieważ większość przypadków ostrego zapalenia krtani ma charakter wirusowy.
Infekcje wirusowe leczy się objawowo. Można podawać leki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, a także preparaty łagodzące symptomy ze strony gardła czy krtani, np. pastylki do ssania, spraye do gardła, preparaty do inhalacji czy płukanki. Przykładem jest wyrób medyczny w postaci pastylek do ssania Fiorda® MAX MD, którego składniki powlekają błonę śluzową gardła, izolując ją przed działaniem czynników drażniących, a jednocześnie wspomagają odzyskanie przez błonę śluzową pierwotnej funkcji ochronnej.
Jeśli pracujesz głosem, krtań potrzebuje przede wszystkim odpoczynku. Jeśli na co dzień przebywasz w biurze, zwróć uwagę na klimatyzację, wilgotność powietrza i regularne nawodnienie organizmu. Jeśli problem dotyczy dziecka, dobór preparatu zawsze dopasuj do jego wieku i zaleceń z ulotki lub od lekarza.
Leczenie objawowe może obejmować też nawilżanie powietrza, odpoczynek głosowy, picie letnich płynów i unikanie drażniących czynników. Nie należy szeptać, ponieważ szept może bardziej obciążać fałdy głosowe niż spokojna, cicha mowa. Najlepiej ograniczyć mówienie, unikać krzyku i dać krtani czas na regenerację.
Inhalacja i domowe sposoby na zapalenie krtani
Inhalacja może pomóc nawilżyć drogi oddechowe, zwłaszcza gdy krtań reaguje na suche powietrze. Do nebulizacji najczęściej wybiera się sól fizjologiczną, ponieważ pomaga utrzymać wilgotność śluzówki.
Nie stosuj olejków eterycznych, szczególnie u dzieci ani do nebulizatora. Mogą podrażniać drogi oddechowe i nasilić kaszel albo skurcz krtani.
Co na zapalenie krtani będzie dodatkowo pomocne? Na pewno warto pamiętać o kilku prostych działaniach:
- odpowiednie nawilżenie powietrza – optymalna wilgotność wynosi 40–60%;
- odpowiedni poziom nawodnienia – dorosła osoba powinna wypijać minimum 2–2,7 l płynów dziennie;
- unikanie czynników drażniących – np. zadymionych pomieszczeń, smogu, alkoholu i papierosów;
- oszczędzanie głosu – bez krzyku, długiego mówienia i szeptania;
- odpoczynek, letnie napoje i unikanie bardzo gorących płynów.
Co pić przy zapaleniu krtani? Najlepiej sprawdzają się letnia woda, łagodne napary i napój z siemienia lnianego. Unikaj bardzo gorących napojów, nadmiaru mocnej kawy, alkoholu i kwaśnych soków, jeśli nasilają suchość lub podrażnienie.
FAQ
Po czym poznać zapalenie krtani?
Zapalenie krtani najłatwiej rozpoznać po chrypce, zmianie barwy głosu, suchym kaszlu, drapaniu w gardle i uczuciu suchości. U dzieci może pojawić się szczekający kaszel. Objawy zapalenia krtani często pojawiają się w trakcie przeziębienia lub kilka dni po jego rozpoczęciu.
Ile trwa zapalenie krtani u dorosłych i dzieci?
Ostre zapalenie krtani zwykle ustępuje w ciągu 1–2 tygodni. Przewlekłe lub nawracające objawy, szczególnie chrypka trwająca dłużej niż 2–3 tygodnie, wymagają konsultacji lekarskiej. U dzieci stan może pogorszyć się szybciej, zwłaszcza gdy pojawia się duszność lub świst przy wdechu.
Czego nie wolno robić przy zapaleniu krtani?
Nie należy szeptać, krzyczeć, palić papierosów, pić alkoholu, przebywać w zadymionych pomieszczeniach ani stosować drażniących inhalacji z olejków eterycznych, zwłaszcza u dzieci. Krtań potrzebuje odpoczynku, wilgoci i ochrony przed czynnikami drażniącymi.
Kiedy zapalenie krtani może być niebezpieczne i wymaga konsultacji z lekarzem?
Pilna konsultacja jest potrzebna, gdy pojawia się duszność, stridor, sinienie ust, twarzy lub paznokci, trudność z połykaniem, silny ból, wysoka lub utrzymująca się gorączka, krwioplucie albo bardzo zły stan ogólny.
Jakie są domowe sposoby na zapalenie krtani?
Do domowych sposobów na zapalenie krtani należą: odpoczynek głosu, nawilżanie powietrza, picie letnich płynów małymi łykami, inhalacja z soli fizjologicznej i unikanie dymu oraz innych czynników drażniących.
Dlaczego szeptanie przy zapaleniu krtani jest niewskazane?
Szept może nadmiernie napinać fałdy głosowe. Wtedy krtań pracuje w niekorzystny sposób, a podrażnienie może się nasilić. Przy zapaleniu krtani lepiej mówić krótko, cicho i spokojnie albo wybrać odpoczynek głosowy.
Bibliografia:
Gowin, E., Horst-Sikorska, W., Leczenie zapalenia gardła bez antybiotyku – czy to możliwe?, Farmacja Współczesna 2012; 5: 83-89 [dostęp: 14.03.2022]
https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201202_Farmacja_003.pdf
Mieszkowska, M., Budowa, czynności i badanie gardła, „www.poradnik-logopedyczny.pl” [dostęp: 14.03.2022]
http://poradnik-logopedyczny.pl/profilaktyka-logopedyczna/anatomia/4/budowa-czynnosci-i-badanie-gardla.html
Mik, E., Stopiński, M., & Mrozińska, M. (2004). Przeziębienie. Przewodnik Lekarza/Guide for GPs, 6(9), 20-27 [dostęp: 14.03.2022]
http://www.mariamrozinska.pl/publikacje/Przeziebienie_Mrozinska.pdf
Pod red. Śliwińska-Kowalska, M., Niebudek-Bogusz, E., (2009) Rehabilitacja zawodowych zaburzeń głosu. Poradnik dla nauczycieli. Łódź: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera [dostęp: 14.03.2022]
https://www.fuw.edu.pl/~radek/emisjaglosu.pdf
Ślączka, K. i wsp., Zapalenia krtani o ciężkim przebiegu u dzieci, Nowa Pediatria 2015; 19(1): 9-14 [dostęp: 14.03.2022]
http://www.nowapediatria.pl/wp-content/uploads/2015/05/np_2015_009-014.pdf
Ślączka, K., Zawadzka-Głos, L., Stany zagrożenia życia w ostrych zapaleniach krtani u dzieci – ocena epidemiologii i postępowania, Nowa Pediatria 1/2014 [dostęp: 14.03.2022]
http://www.nowapediatria.pl/wp-content/uploads/2014/10/np_2014_008-014.pdf
Zagor, M., Czarnecka, P., Janoska-Jaździk, M., Ostre nieżytowe zapalenie krtani, „mp.pl”, 23.01.2018 [dostęp: 14.03.2022]
https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-krtani/179702,ostre-niezytowe-zapalenie-krtani
Zagor, M., Czarnecka, P., Janoska-Jaździk, M., Przewlekłe przerostowe zapalenie krtani, „mp.pl”, 23.01.2018 [dostęp: 14.03.2022]
https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-krtani/179698,przewlekle-przerostowe-zapalenie-krtani
Zasada, S., Higiena pracy głosem, Instytut Edukacji Logopedycznej [dostęp: 14.03.2022]
https://www.academia.edu/35529284/Sylwia_Zasada_Instytut_Edukacji_Logopedycznej_HIGIENA_PRACY_G%C5%81OSEM
ZOBACZ PODOBNE ARTYKUŁY
Przeziębienie a grypa – poznaj 5 kluczowych różnic w objawach
Przeziębienie – jak szybko wrócić do formy?
Grypa typu C – charakterystyka, objawy i różnice względem typu A i B
